Horticulture हॉर्टिकल्चर

 Horticulture 

हॉर्टिकल्चर

‘हॉर्टिकल्चर’ व्यापाराच्या एक वर्षाच्या कालावधीत उमेदवाराला व्यावसायिक कौशल्य, व्यावसायिक ज्ञान आणि नोकरीच्या भूमिकेशी संबंधित रोजगारक्षमता कौशल्य यावर प्रशिक्षण दिले जाते. या व्यतिरिक्त उमेदवाराला प्रोजेक्ट वर्क, अभ्यासेतर उपक्रम आणि आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी नोकरीचे प्रशिक्षण देण्याची जबाबदारी सोपवली जाते. व्यावसायिक कौशल्य विषयांतर्गत समाविष्ट असलेले विस्तृत घटक खालीलप्रमाणे आहेत:-

एक वर्षाच्या कालावधीत प्रशिक्षणार्थी कृषी-हवामानशास्त्र, शेतीचे हवामान आणि हवामानातील विविध घटकांचे महत्त्व, शेतीची शक्ती आणि यंत्रसामग्री, शेतातील शक्तीचे प्रकार आणि वापर, शेतातील वीज, कृषी अवजारे, वनस्पती जीवशास्त्रावरील मूलभूत ज्ञान, नवीकरणीय यांविषयी शिकतो. उर्जा, मातीचे गुणधर्म, जमिनीतील ओलावा निर्माण करण्याची संकल्पना आणि त्याचे संवर्धन, मातीमधील सेंद्रिय पदार्थांची भूमिका आणि पाण्याचा पुनर्वापर आणि त्यांचे व्यवस्थापन, मातीची सुपीकता, खते, खत आणि जमिनीची सुपीकता आणि उत्पादकता यांचे व्यवस्थापन, प्रास्ताविक फलोत्पादन, फलोत्पादनाची मूलभूत तत्त्वे, फलोत्पादनाचे महत्त्व आणि व्याप्ती, बागायती वनस्पतींचे वर्गीकरण इ. प्रशिक्षणार्थी फळे, फुले आणि भाजीपाला यांचे महत्त्व, फळे, भाजीपाला आणि फुलांचे क्षेत्र उत्पादन आणि उत्पादकता, सद्यस्थिती आणि बागायती पिकांच्या विकासाची व्याप्ती, फलोत्पादनावरील योजना जाणून घेतात. विकास, प्लॉट्स आणि गार्डन्सचा आराखडा, घरगुती बागांचे नियोजन, लँडस्केप गार्डन, प्रायोगिक डिझाइन, फळ संस्कृती, भाजीपाला प्रसार, फळे आणि भाज्यांची लागवड आणि त्याचे जतन, फळबागांचे व्यवस्थापन, विविध फळांच्या लागवडीची सध्याची परिस्थिती, वनस्पती प्रसार, विविध पद्धती फळे आणि फुलांचा वनस्पतिजन्य प्रसार. भाजीपाला आणि मसाल्यांची लागवड, विविध भाजीपाला पिकांच्या लागवडीची सद्यस्थिती, फुले, लता, पर्णसंभार आणि इतर पिके, मशरूमची लागवड, कुंडीतील रोपांची काळजी आणि व्यवस्थापन, कीड व्यवस्थापन, कीटक रोगांचे वर्ग, एकात्मिक कीड व्यवस्थापन , बियाणे उत्पादन, विपणन आणि व्यापार व्यवस्थापन, बियाण्याची गुणवत्ता आणि बियाणांचे वर्गीकरण, नोंदींची यादी नियंत्रण आणि देखभाल, बाजार आणि विपणन, व्यापार आणि व्यापार, स्टोअरच्या व्यवस्थापनाच्या पद्धती, बाजारपेठेचे प्रकार, उत्पादनांची निर्यात इ.

कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाच्या अंतर्गत प्रशिक्षण महासंचालनालय (DGT) अर्थव्यवस्थेच्या/ श्रमिक बाजाराच्या विविध क्षेत्रांच्या गरजा पूर्ण करणारे अनेक व्यावसायिक प्रशिक्षण अभ्यासक्रम ऑफर करते. व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम प्रशिक्षण महासंचालनालयाच्या (DGT) अंतर्गत दिले जातात. क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) व्हेरिएंटसह आणि अॅप्रेंटिसशिप ट्रेनिंग स्कीम (ATS) या व्यावसायिक प्रशिक्षण मजबूत करण्यासाठी DGT च्या दोन पायनियर योजना आहेत.

सीटीएस अंतर्गत ‘हॉर्टिकल्चर’ ट्रेड हा आयटीआयच्या नेटवर्कद्वारे देशभरात वितरित केल्या जाणार्‍या लोकप्रिय अभ्यासक्रमांपैकी एक आहे. अभ्यासक्रम एक वर्ष कालावधीचा आहे. यात प्रामुख्याने डोमेन क्षेत्र आणि कोर क्षेत्र समाविष्ट आहे. डोमेन क्षेत्र (व्यापार सिद्धांत आणि व्यावहारिक) व्यावसायिक कौशल्ये आणि ज्ञान प्रदान करते, तर मुख्य क्षेत्र (रोजगार कौशल्य) आवश्यक मूलभूत कौशल्ये आणि ज्ञान आणि जीवन कौशल्ये प्रदान करते. प्रशिक्षण कार्यक्रम उत्तीर्ण केल्यानंतर, प्रशिक्षणार्थींना DGT द्वारे राष्ट्रीय व्यापार प्रमाणपत्र (NTC) प्रदान केले जाते जे जगभरात मान्यताप्राप्त आहे.

उमेदवारांना हे दाखविणे आवश्यक आहे की ते सक्षम आहेत:

 तांत्रिक मापदंड/दस्तऐवज वाचा आणि त्याचा अर्थ लावा, कामाच्या प्रक्रियेचे नियोजन आणि आयोजन करा, आवश्यक साहित्य आणि साधने ओळखा;

 सुरक्षा नियम, अपघात प्रतिबंधक नियम आणि पर्यावरण संरक्षण अटी यांचा योग्य विचार करून कार्य करा;

 नोकरी करत असताना व्यावसायिक कौशल्य, ज्ञान आणि रोजगारक्षमता कौशल्ये वापरा.

 हाती घेतलेल्या कार्याशी संबंधित तांत्रिक बाबींचे दस्तऐवजीकरण करा.

2.2 प्रगती पथ

 फलोत्पादन सल्लागार, फलोत्पादन तंत्रज्ञ, वनस्पती काळजी कामगार, रोपवाटिका कर्मचारी, कीटक व्यवस्थापन, फलोत्पादन निरीक्षक, माळी, जनरल, नर्सरीमन, प्लांटर म्हणून सामील होऊ शकतात.

 संबंधित क्षेत्रात उद्योजक होऊ शकतो.

 नॅशनल अॅप्रेंटिसशिप सर्टिफिकेट (NAC) कडे नेणाऱ्या विविध प्रकारच्या उद्योगांमध्ये शिकाऊ कार्यक्रमात सामील होऊ शकतात.

 DGT अंतर्गत प्रगत डिप्लोमा (व्यावसायिक) अभ्यासक्रमांना लागू होऊ शकतात.